Wednesday, August 12, 2026

"Đạt thỏa thuận ngầm" - cách Gorbachev tiến đến chức vụ cao nhất Liên Xô như thế nào!?

Gorbachev được biết đến và nổi tiếng là kẻ phát động 2 sách lược nổi tiếng “công khai-cải tổ” và cũng là sách lược dẫn đường đến sự sụp đổ của LX.

So với cải tổ (perestroika) thì công khai (glasnost) không hề kém phần nguy hiểm, nó mở đường cho đám văn sĩ trí thức nửa mùa lật sử, trát bùn bôi đen lãnh đạo tiền bối nhiều công lao thành tựu. Thật không may, trò chơi này đang lặp lại không chỉ ở Nga. Tuy nhiên, đây là một chủ đề khác.

41 năm trước, vị TBT Liên Xô cuối cùng đã được lựa chọn tại Điện Kremlin. Người tiền nhiệm, cố "lão thành chính trị" Konstantin Chernenko vừa qua đời mà không đề nghị ai kế nhiệm, đã có một cuộc vận động, một liên minh và Gorbachev cuối cùng trở thành kẻ tiếp quản vị trí lãnh đạo cao nhất Liên Xô. Nội dung chính của bài viết này đăng trên tờ Gazeta.Ru lý giải nguyên nhân khiến các đối thủ của Gorbachev thất bại trong việc giành quyền lực, và các đồng minh hàng đầu của Gorbachev – là Ligachev và Gromyko lại thất vọng với ông ta ngay sau đó.



1. BUỔI TỐI ĐỊNH MỆNH TẠI KREMLIN

Vào ngày 11 tháng 3 năm 1985, Mikhail Gorbachev được bầu làm TBT tại Hội nghị toàn thể BCHTW CPSU. Tuy nhiên, quyết định về việc ai sẽ lãnh đạo thực tế đã bắt đầu định hình từ một ngày trước đó.

Cựu TBT đau ốm cao tuổi Konstantin Chernenko đã qua đời vào ngày 10 tháng 3 năm 1985. Điện thoại lập tức reo liên hồi tại các căn hộ, các văn phòng và nhà nghỉ ngoại ô của giới lãnh đạo cấp cao CPSU; "bác sĩ của Điện Kremlin" Yevgeny Chazov và Klavdiy Bogolyubov—Trưởng ban Tổng hợp của BCHTW thông báo tin buồn về sự ra đi của nhà lãnh đạo Đảng.

Yegor Ligachev—Bí thư Trung ương Đảng phụ trách công tác tổ chức (về cơ bản là người đứng đầu bộ phận nhân sự của Đảng)—đang ở ngoại ô vào tối hôm đó, tại ngôi nhà nghỉ dưỡng của ông ở khu Gorki-10. Klavdiy Bogolyubov đã gọi điện và triệu tập ông đến Điện Kremlin, nơi các ủy viên chính thức và dự khuyết của BCT đang tập hợp. Ligachev lập tức lái xe vào thành phố và có mặt tại Điện Kremlin chỉ trong vòng nửa giờ.

Bản thân Mikhail Gorbachev vào thời điểm đó thực tế giữ vai trò là Bí thư "thứ hai", phụ trách mảng tư tưởng, ông ta nhận được tin về cái chết của ông Chernenko lúc đang ở nhà riêng. Tin này được bác sĩ Chazov thông báo, Chazov là kẻ có mối quan hệ riêng thân mật với Gorbachev và cả hai đều cẩn thận giữ kín mối quan hệ trước công chúng – điều này có nghĩa là vị Tân TBT đã rất quan tâm theo dõi sức khoẻ của Chernenko.

Cuộc họp khẩn cấp của BCT, mà Gorbachev đã được ủy quyền chủ trì từ thời Chernenko được lên lịch ngay trong đêm hôm đó – đêm 10-3. Chiến dịch "thắng nhanh gọn" của Gorbachev đã bắt đầu. Còn ngay trước cuộc họp khẩn cấp, Gorbachev đã gặp Andrei Gromyko – Bộ trưởng Ngoại giao kiêm Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô. Ông ta nói: “Andrei Andreyevich, chúng ta cần hợp sức lại; đây là thời khắc then chốt. Tôi nghĩ mọi chuyện đã rõ ràng..."; Gorbachev viết trong hồi ký – ông ta cần gặp và đạt được thoả hiệp với Gromyko.

Gorbachev cũng biết Gromyko có những tham vọng riêng còn ông ta đã giành được sự ủng hộ từ Bộ Ngoại giao và "phe cựu trào" trong CPSU. Về phía KGB, ông ta nhận được sự hậu thuẫn từ người đứng đầu cơ quan này là Viktor Chebrikov.

Những nét chính của kế hoạch đã thành hình. Chỉ còn lại các chi tiết cần hoàn thiện – và trong cuộc đấu đá quyền lực đầy tế nhị chốn quan trường, chi tiết lại đóng vai trò quyết định.

Vào ngày Chernenko qua đời, theo quy định, cần phải thành lập Ủy ban tang lễ và chọn ra chủ tịch ủy ban. Khi đó, Liên Xô đã quá quen thuộc với nghi thức tang lễ cấp nhà nước – hay còn được gọi lóng là "cuộc đua bên cỗ quan tài". Từ Brezhnev, Andropov và Suslov đều đã như thế, còn người giữ chức chủ tịch Ủy ban tang lễ kể từ đó thường sẽ trở thành TBT kế nhiệm.

Thể hiện tấm lòng cung kính tiền nhiệm trong tang lễ là một dịp tốt trước mắt dân chúng và hàng triệu đảng viên ngây thơ khờ khạo như thể có một thành ý sẽ tiếp tục con đường tiền nhiệm đã chọn. Còn như với tiền lệ của 3 vị trước đó, tất nhiên, Gorbachev mong muốn BCT sẽ chọn ông ta cho vai trò then chốt này. Nhưng kết quả vẫn chưa có gì chắc chắn.


2. MỘT TRỞ NGẠI

Vào tối ngày 10 tháng 3 năm 1985, vấn đề ai sẽ là người chủ trì công tác tổ chức tang lễ đang được quyết định tại Kremlin. Theo hồi ức của Yegor Ligachev, việc lựa chọn chủ tịch Ủy ban tang lễ đã diễn ra trong một bầu không khí vô cùng căng thẳng: "Chính vào lúc đó, sự phức tạp và rối ren của tình hình đã bộc lộ rõ ​​rệt: Gorbachev, người đã chủ trì các cuộc họp BCT trong những tháng gần đây, bước vào vị trí chủ tọa tại bàn họp, nhưng không ngồi ở chính giữa mà lại ngồi hơi lệch sang một bên. Điều này dường như làm nổi bật thêm sự bất định xoay quanh vấn đề ai sẽ là TBT mới."

Sau khi dành một phút mặc niệm để tưởng nhớ Chernenko, Gorbachev đề xuất tổ chức một cuộc họp BCT và Hội nghị toàn thể BCHTW khác vào ngày hôm sau để chính thức bầu TBT mới. Bất chấp ý kiến ​​của một số có mặt cho rằng không nên vội vàng, nhưng quyết định cuối cùng vẫn là tiến hành cuộc bầu cử với tốc độ nhanh chưa từng thấy.

Tuy nhiên, một "trở ngại chưa từng có" đã nảy sinh khi thảo luận về thành phần của Ủy ban tang lễ. Ligachev viết: "Một sự im lặng đột ngột bao trùm phòng họp BCT. Giờ đây, thật khó để tôi nhớ lại chính xác khoảng lặng đầy căng thẳng và bất thường đó kéo dài bao lâu, nhưng với tôi, nó dường như dài vô tận."

Ligachev lưu ý rằng các TBT trước đây đều được bầu mà không gặp phải sự chậm trễ như vậy, mọi thứ đều rất rõ ràng trong trường hợp của cả Andropov hay Chernenko. Nhưng lần này, lại thiếu đi sự rõ ràng đó. "Chắc chắn là có những ủy viên BCT đặt kỳ vọng vào các nhân vật ứng viên chính trị khác. Tuy nhiên, do sự thiếu rõ ràng và tính chất phức tạp của vấn đề, họ chọn cách không công khai bày tỏ quan điểm của mình. Việc trao đổi ý kiến ​​về chức danh chủ tịch Ủy ban tang lễ trở nên khá mơ hồ và cuối cùng tự lắng xuống."

 

3. BẦU CHỦ TỊCH ỦY BAN TANG LỄ

Yakovlev, đồng minh thân cận của Gorbachev viết: "Gorbachev có một đối thủ thực sự là Grishin, nhưng ông này không có cơ hội thực tế nào cả... Đa số thành viên BCHTW đều ủng hộ Gorbachev; ai cũng hiểu rằng ông ấy là một trong những nhân vật đầy triển vọng và có năng lực nhất..."

Một nhân vật quan trọng khác có khả năng thách thức Gorbachev là Ủy viên BCT Grigory Romanov, không ngạc nhiên khi bác sĩ Chazov có mối quan hệ riêng thân mật với Gorbachev nên Romanov được báo tin khá muộn, muộn hơn đáng kể so với các thành viên khác và ông Romanov đã không thể có mặt trong cuộc họp khẩn cấp của BCT. Ông Romanov chỉ biết tin Chernenko qua đời và Gorbachev được giao phụ trách công tác tổ chức tang lễ khi cuộc họp BCT tối 10-3 đã kết thúc. Khi đó, Romanov là lãnh đạo Tỉnh ủy Leningrad và đang ở Litva. Người báo tin cho ông là Klavdiy Bogolyubov, Trưởng ban Tổng vụ thuộc BCHTW. Khi Romanov hỏi tại sao không gọi sớm hơn, Bogolyubov chỉ đơn giản trả lời: "Tôi đã không được thông báo".

Dù muộn, nhưng ông Romanov đã nỗ lực hết sức để trở về Moscow nhanh nhất có thể. Ban đầu, các quan chức không lưu muốn hoãn chuyến bay của ông do thời tiết xấu, nhưng vị quan chức Đảng này kiên quyết yêu cầu tiếp tục hành trình. Máy bay của ông suýt bị nạn khi gặp một luồng gió mạnh lúc bay qua vùng biển.

Nhiều năm sau sự kiện này, ông Grigory Romanov kể lại: "Không ai thực sự coi trọng Gorbachev, nhưng đến khi chúng tôi tới Moscow vào ngày hôm sau, ông ta đã tự mình làm mọi thứ mà không chờ chúng tôi, mặc dù quy định của BCT bắt buộc phải làm vậy. Ông ta đã đạt được thỏa thuận ngầm với tất cả bọn họ rồi…"

Một ứng cử viên tiềm năng khác cho chức TBT và đối lập với Gorbachev là Vladimir Shcherbitsky, lúc đó là Bí thư thứ nhất ở Ukraine. Tình cờ ông này lại có chuyến thăm ngoại giao đến Mỹ, khi biết tin cũng không thể quay về Moscow vì máy bay của ông đã bị giữ lại tại New York với một lý do nào đó. Như các tài liệu sau này cho biết: đã có sự hợp tác khăng khít giữa phe cánh Gorbachev với phương Tây và CIA, nhưng lại không có thêm chi tiết về việc này.

Sau khi cuộc họp khẩn cấp BCT buổi tối kết thúc, Gorbachev, Ligachev và Chủ tịch KGB vẫn ở lại Kremlin cùng nhau. Ligachev về sau viết cảm tưởng: "Chúng tôi bước ra bậc thềm cao của tòa nhà chính phủ; bình minh đã bắt đầu le lói phía trên các ngọn tháp của Điện Kremlin… Ban ngày, từ vị trí này có thể ngắm nhìn khung cảnh tuyệt đẹp với Tháp Nikolskaya, nhưng vào ban đêm, dưới ánh đèn đường, bức tường Điện Kremlin lại che khuất tầm nhìn. Lần đó, khi chúng tôi bước ra bậc thềm vào lúc gần sáng, ánh mắt tôi hướng thẳng vào bức tường; một bức tường cao, vững chãi chắn ngang tầm nhìn phía trước. Có lẽ vì thế mà vào khoảnh khắc đó, bức tường… dường như mang một ý nghĩa biểu tượng đối với tôi, …";


4. CÁCH GROMYKO THỎA HIỆP NGẦM VỚI GORBACHEV

Vào ngày hôm sau, ngày 11 tháng 3 năm 1985, cuộc họp BCT và Hội nghị toàn thể BCHTW đã diễn ra mà tại hội nghị này, Mikhail Gorbachev chính thức được bầu làm TBT, trong đó, công lao không nhỏ là nhờ Ligachev đã thực hiện công tác chuẩn bị nhân sự rất kỹ lưỡng.

Ông ta, Ligachev đã dành nhiều năm để chọn và thay thế nhiều bí thư tỉnh ủy (obkom). Còn giờ đây, với tư cách là ủy viên BCHTW, họ tập trung về Moscow từ khắp mọi miền Liên Xô để tham dự hội nghị toàn thể chỉ với ý tưởng, mục đích ủng hộ Gorbachev.

Ligachev nhớ lại và viết: "Nhiều Bí thư tỉnh ủy hay đến gặp tôi để nắm bắt tình hình và chia sẻ suy nghĩ của họ… Câu hỏi họ thường đưa ra ngay là: “Yegor Kuzmich, vậy chúng ta sẽ bầu ai đây?”

Tất nhiên, Ligachev đã chuẩn bị sẵn sàng cho câu hỏi này và hỏi ngược lại: “Các đồng chí nghĩ sao? Theo quan điểm của các đồng chí, ai nên được bầu?”

Qua cây hỏi ngược này, Ligachev gần như đã chắc chắn nắm được tất cả họ đều nêu tên Gorbachev – như một nhân vật trẻ trung, năng động, đầy nhiệt huyết và trách nhiệm, đối lập với hình ảnh già mua, cổ hủ chậm chạp đã quá quen thuộc và quá lâu từ thời Brezhnev.

Còn nữa, Andrei Gromyko, Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô, đã đạt được thỏa thuận ngầm với Gorbachev: ông ta ủng hộ Gorbachev ứng cử chức vụ TBT để đổi lại, ông ta sẽ được Gorbachev đề nghị để thăng tiến lên chức Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Xô viết Tối cao, chức vụ nhà nước cao nhất tại Liên Xô. Tóm lại, một thỏa hiệp ngầm đã được thiết lập.

Tại cuộc họp BCT bàn về việc ứng cử chức TBT, nhiều cái tên khác nhau đã được đưa ra. Cuối cùng, Andrei Gromyko được cho là đã tuyên bố rằng họ đã quá mệt mỏi với việc phải khiêng quan tài – một ám chỉ không hề nhẹ về thế hệ lãnh đạo già mua ốm yếu.

Yakovlev, một đồng minh thân cận của Gorbachev sau này cho biết: "Chính Andrei Gromyko là người đề xuất Gorbachev làm ứng viên tại cuộc họp BCT và sau đó là tại hội nghị toàn thể BCHTW ngày 11 tháng 3. Tại cuộc họp BCT, Grishin lập tức ủng hộ ông ta khi nhận ra rằng vấn đề đã được định đoạt. Tất cả các ủy viên và ủy viên dự khuyết BCT đều phát biểu và tất cả đều ủng hộ Gorbachev."

Việc ứng cử viên Gorbachev nhận được sự ủng hộ nhất trí gần như tuyệt đối tại Hội nghị toàn thể BCHTW được ông ta kể lại trong cuốn hồi ký của mình, qua lời cô cháu gái lúc ông ta trở về cùng tin vui: "Ông ơi, chúc mừng ông! Cháu chúc ông mạnh khỏe, hạnh phúc và mong ông ăn hết bát cháo của mình nhé." Một ngụ ý ông ta đã phải ăn chính bát cháo nát của mình.

Mối quan hệ Gorbachev-Ligachev nhanh chóng mang hương vị cay đắng và rạn nứt. Ba năm sau sự kiện 1985, Yegor Ligachev – kẻ từng ủng hộ Gorbachev nhiệt thành và mù quáng đã chính thức từ bỏ vai trò đồng minh và trở thành đối thủ nặng ký chỉ trích, cáo buộc Gorbachev. Ligachev cáo buộc Gorbachev đã tạo ra tất cả những tiền đề dẫn đến sự tan rã của Liên Xô.

Theo thoả hiệp ngầm với Gorbachev, Andrei Gromyko bước lên chức vụ nhà nước cao nhất nhưng cũng sớm tỏ ra thất vọng về Gorbachev. Con trai Gromyko, Anatoly, thuật lại lời cha mình nói: "Hắn (Gorbachev) chỉ là kẻ ba hoa, không phải là một người đàn ông thực thụ. Trọng trách lãnh đạo đất nước đã trở nên quá sức đối với hắn, quá sức tưởng tượng."

 

Ảnh: Đức ông Gorbachev tột đỉnh vinh hoa phú quý phàm trần cùng các siêu mẫu, minh tinh Hollywood;


No comments:

Post a Comment