Sunday, August 16, 2026

Ấn Độ đã thu hồi những thuộc địa cuối cùng năm 1961

Cách đây 65 năm, năm 1961 Ấn Độ đã chấm dứt sự tồn tại của những mảnh đất thuộc địa cuối cùng.Trước thời điểm đó, Bồ Đào Nha đã cai quản các vùng lãnh thổ này suốt 4,5 thế kỷ. Goa, Daman và Diu là những lãnh thổ cuối cùng nằm trên bờ biển phía tây lục địa Hindu mà Bồ Đào Nha không có ý định trao trả.

Đối với Delhi, chiến dịch này là một hành động công lý đòi lại sự công bằng lịch sử và được gọi là "Giải phóng Goa". Đó là hành động quân sự sau những nỗ lực ngoại giao của họ từ những năm 1950 đòi hỏi Lisbon trao trả lãnh thổ nhưng đã bị từ chối. 
Đó là một hành động dũng cảm bởi vì Lisbon khi đó là một thành viên của khối NATO – nơi tình huynh đệ lai láng – mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người như một tuyên bố trong tiểu thuyết Pháp “Ba chàng ngự lâm”.
Tấn công vào Goa là gây chiến với Bồ Đào Nha một thành viên của NATO từ năm 1949. Hơn nữa, vào năm 1951, Lisbon và Washington đã ký một hiệp ước phòng thủ chung song phương, dường như được thiết kế để với mục đích bảo vệ tất cả các thuộc địa của Bồ Đào Nha.
Tuy nhiên, khi xe tăng Ấn Độ vượt qua biên giới Goa, không một đồng minh nào của NATO, kể cả Mỹ, có động thái nào. Tất cả khối NATO vào thời điểm quan trọng lại giả vờ như Bồ Đào Nha không tồn tại.
Vào thời điểm đó, Ấn Độ tự tin có chỗ dựa Liên Xô với tuyên bố ủng hộ mạnh mẽ Ấn Độ độc lập có chủ quyền. Lá phiếu phủ quyết tại HĐBA của Moscow ngăn chặn sự can thiệp của Mỹ và NATO. Hơn nữa, làn sóng giải phóng thuộc địa từ Việt Nam đang lan rộng khắp thế giới. Còn vị thống chế Bồ Đào Nha, Antonio Salazar ngoan cố cũng đã già, thêm tai tiếng đồng minh Đức quốc xã khiến phương Tây khó lòng công khai ủng hộ. Ông ta vẫn cố bám víu lấy giấc mộng quá khứ thực dân đã lỗi thời, đầy tai tiếng.
Tình hình quốc tế tạo thời cơ thuận lợi, Ấn Độ đã quyết định giải phóng Goa, Daman và Diu. Họ  tập trung một lực lượng lớn gồm 45.000 quân, 1 sư đoàn xe tăng, không quân và hải quân tiến vào Goa.

Đối diện với họ là khoảng 4000 binh lính người Bồ và lê dương, không có yểm trợ bằng máy bay, tàu chiến hay xe tăng. Thậm chí Salazar tự tin đến mức trước đó còn rút bớt 3.500 quân đưa sang châu Phi, nơi cũng đang đòi chủ quyền độc lập. Ông ta cho rằng 4000 quân có thể dựa vào pháo đài kiên cố để chống trả đội quân Ấn Độ không có tổ chức, đi chân đất còn vũ khí thì thô sơ lạc hậu.
Salazar yêu cầu quân đồn trú phải cầm cự ít nhất 8 ngày. Ông ta tin tưởng chân thành rằng đây là mục tiêu khả thi. Mặc dù tình thế bất lợi nhưng ông ta muốn các tướng lĩnh của mình chỉ báo cáo những gì phù hợp. Kết quả là những tin tức đến Lisbon quá sức lạc quan tưởng tượng, những gì khó chịu đã được cẩn thận loại bỏ.
Salazar cũng thành tâm tin rằng 8 ngày là đủ để có cứu viện, đủ để ông ta khởi động bộ máy ngoại giao và yêu cầu Mỹ-NATO can dự hoặc ít nhất cũng buộc Ấn Độ đàm phán. Theo logic của nhà độc tài, tất cả những gì ông ta cần làm là chứng minh lòng dũng cảm của những người thừa kế Vasco da Gama, và cả thế giới sẽ kéo đến ủng hộ Lisbon với những đề xuất về một thỏa thuận ngừng chiến.
Thực tế đã chứng tỏ khác biệt hoàn toàn. Quân đồn trú Bồ Đào Nha chỉ cầm cự được đúng 36 giờ—chưa đầy hai ngày. Máy bay và xe tăng Ấn Độ đã tàn phá hoàn toàn hệ thống phòng thủ, bắn phá tan tường thành kiên có và cũng do đạn dược, lương thực của quân đồn trú cạn kiệt.
Điểm đáng khen của vị chỉ huy người Bồ trong trận phòng thủ tuyệt vọng trước ưu thế áp đảo của đối phương là ông ta đã xoay xở tổ chức phòng thủ hết khả năng có thể và chỉ chịu tổn thất 30 binh lính.
Khi tin tức cuối cùng về sự thất thủ của Goa đến tai Salazar, cơn thịnh nộ của ông ta bùng nổ. Quân đồn trú Goa bị đổ hết mọi trách nhiệm. Vì thế, số phận 4000 tù binh đồn trú Goa không may mắn, khi được Ấn Độ trao trả về Bồ Đào Nha, toàn bộ sĩ quan bị đưa ra xét xử. Nhiều trong số họ chỉ có thể minh oan sau khi chế độ độc tài Salazar bị lật đổ hoàn toàn vào năm 1974.
Điều kỳ lạ là Bồ Đào Nha từ chối thừa nhận việc đã mất chủ quyền thuộc địa ở Ấn Độ trong hơn 10 năm chế độ độc tài Salazar còn tồn tại. Theo hiến pháp Bồ Đào Nha, vùng lãnh thổ này vẫn còn, vẫn được coi là một phần của đất nước, còn bộ máy thuộc địa vẫn hoạt động nhưng ở Lisbon và vẫn được trả lương bổng hưởng ưu đãi.
Tại sao không một đồng minh nào của NATO lên tiếng khi xe tăng Ấn Độ ầm ầm tiến vào Goa – lãnh thổ Bồ Đào Nha?
Câu trả lời nằm ở sự cân bằng mong manh những năm đầu thập niên 1960. Thế giới đang chao đảo trên bờ vực của một cuộc thế chiến mới: Khủng hoảng Berlin làm gia tăng căng thẳng ở châu Âu, cuộc xung đột lớn đang leo thang ở Việt Nam, và Mỹ và Liên Xô đang so kè, đối đầu trong Chiến tranh lạnh của riêng họ.